සමාජ මාධ්‍ය හරහා සිදුකරන "චරිත ඝාතනය" සහ වීඩියෝ වයිරල් වීමේ සංස්කෘතිය

එය සැබවින්ම අපට කරන්නේ කුමක්ද?

හැඳින්වීම: එක් වීඩියෝවක්. තත්පර කිහිපයක දර්ශනයක්. විනාශ වූ ජීවිතයක්.

එය ආරම්භ වන්නේ ඉතා නිහඬවය.

කවුරුන් හෝ තමන්ගේ දුරකථනය අතට ගනී. දර්ශනයක් පටිගත කරයි. එය අන්තර්ජාලයට එක් කරයි. තවකෙකුට ටැග් (Tag) කරයි. පැය කිහිපයක් — ඇතැම් විට මිනිත්තු කිහිපයක් — ඇතුළත පුද්ගලයෙකුගේ නම, මුහුණ සහ ඔහුගේ ජීවිතයේ අවාසනාවන්තම මොහොත කොළඹ සිට මහනුවර දක්වාත්, ගාල්ලේ සිට යාපනය දක්වාත් Facebook, WhatsApp සහ TikTok හරහා ලැව්ගින්නක් සේ පැතිර යයි.

කමෙන්ට් වැල නොකැඩී ගලා එයි. Share කිරීම් දහස් ගණනින් ඉහළ යයි. අදාළ පුද්ගලයා කිසි දිනක මුණගැසී නැති, සිද්ධියේ සැබෑ පසුබිම නොදන්නා නන්නාඳුනන මිනිසුන් ඉතාමත් ස්ථිර ලෙස තම තීන්දුව ප්‍රකාශ කරති. පසුව එම සිද්ධියේ සැබෑ ඇත්ත හෙළිවන විට හෝ වෙනත් වීඩියෝවක් පළ වන විට, ඒ කිසිවකින් පලක් නැත. ඒ වන විටත් සිදුවිය යුතු විනාශය සිදුවී හමාරය.

මෙය සමාජ මාධ්‍ය හරහා සිදුකරන "චරිත ඝාතනයයි". වර්තමාන ශ්‍රී ලංකාව තුළ මෙය ඉතා වේගයෙන් සිදුවන, දරුණු ප්‍රතිඵල ගෙන දෙන, නමුත් කිසිවෙකු වගකීමක් නොගන්නා තත්ත්වයක් බවට පත්ව තිබේ.

Persona Mind අප විශ්වාස කරන්නේ මෙය හුදෙක් "අන්තර්ජාලයේ සිදුවන රණ්ඩුවක්" පමණක් නොවන බවයි. මෙය ඉතා බරපතල මනෝවිද්‍යාත්මක සහ සමාජීය සංසිද්ධියකි. අප එකිනෙකාට සලකන ආකාරය, ගැටුම් විසඳන ආකාරය සහ පුද්ගලයෙකුගේ ආත්ම අභිමානය මෙයින් දරුණු ලෙස වෙනස් වෙමින් පවතී.

සමාජ මාධ්‍ය හරහා සිදුවන චරිත ඝාතනය යනු කුමක්ද?

චරිත ඝාතනය යනු පුද්ගලයෙකුගේ කීර්ති නාමය, විශ්වාසවන්තභාවය හෝ සමාජ මට්ටම විනාශ කිරීම සඳහා හිතාමතා කරනු ලබන උත්සාහයකි. අතීතයේදී මෙය කේලාම් කීම හෝ මඩ ප්‍රචාර හරහා සිදු වුවද, අද වන විට එය පාලනය කළ නොහැකි දරුණු ඩිජිටල් ප්‍රහාරයක් බවට පත්ව ඇත.

සමාජ මාධ්‍ය තුළ මෙය ආරම්භ විය හැක්කේ:

• සැබෑ පසුබිම නොදන්නා, කෙනෙකුගේ කෝපය හෝ දුර්වල මොහොතක් දැක්වෙන වීඩියෝවක් හරහා.
• පුද්ගලික සංවාදයක (Private chat) Screenshot එකක් ප්‍රසිද්ධ කිරීමෙන්.
• කෙනෙකු ඉලක්ක කරගෙන සංවිධානාත්මකව ගෙන යන මඩ ප්‍රචාරණයක් හරහා.
• ව්‍යාජ ලෙස සැකසූ (Edit කළ) වීඩියෝ හෝ රූප රාමු හරහා.

ඩිජිටල් චරිත ඝාතනය විනාශකාරී වන්නේ එහි ඇති වේගය, විශාලත්වය සහ එය අන්තර්ජාලය තුළ සදාකාලිකව ඉතිරි වන බැවිනි.

වයිරල් (Viral) වී නින්දා කිරීමේ සංස්කෘතිය: ලංකාව තුළ මෙය සිදුවන ආකාරය

ශ්‍රී ලංකාවේ Facebook භාවිතා කරන්නන් මිලියන 7 කට අධිකය. වර්තමානයේ ලංකාව තුළ මෙම වයිරල් නින්දාවන් සිදුවන පොදු රටාවක් පවතී:

1. ප්‍රේරක පෝස්ට් එක (The Trigger Post): පළමුව යම් වීඩියෝවක් හෝ රූපයක් සමාජ මාධ්‍යයට එක්වේ.
2. ඇල්ගොරිතමයේ බලපෑම: Facebook සහ TikTok වල ක්‍රමවේදය (Algorithm) අනුව, මිනිසුන් වැඩිපුර කෝප වන හෝ පුදුම වන දේවල් වැඩි දෙනෙකුට පෙන්වනු ලැබේ.
3. සමූහ ප්‍රහාරය: කමෙන්ට් තීරුව නින්දා සහගත වචන සහ තර්ජනවලින් පිරී යයි. පුද්ගලයාගේ රැකියාව, පවුලේ විස්තර සහ ලිපිනය පවා ප්‍රසිද්ධ කරයි (Doxxing).
4. සැබෑ ලෝකයේ ප්‍රතිඵල: අදාළ පුද්ගලයාට රැකියාව අහිමි වීම, පවුලේ සබඳතා බිඳ වැටීම සහ දරුණු මානසික බිඳවැටීම්වලට මුහුණ දීමට සිදුවේ. ලංකාවේ මෙවැනි සිද්ධි නිසා සියදිවි නසාගැනීමට උත්සාහ කළ අවස්ථා වාර්තා වී ඇත.
5. පසුව ඇතිවන නිහඬතාවය: අන්තර්ජාලය ඊළඟ මාතෘකාවට යොමු වේ. නමුත් ජීවිතය විනාශ වූ පුද්ගලයාට කිසිවෙකුගෙන් සමාවක් හෝ සාධාරණයක් ඉතිරි නොවේ.

මෙයට පිටුපසින් ඇති මනෝවිද්‍යාත්මක ඇත්ත

1. සදාචාරාත්මක වෙන්වීම (Moral Disengagement Theory - Albert Bandura) සාමාන්‍ය මිනිසුන් තමන්ගේ සදාචාරාත්මක මට්ටමෙන් බැහැර වී අනුන්ට හානි කිරීමට පෙළඹෙන්නේ කෙසේදැයි ඇල්බට් බන්දුරා පැහැදිලි කරයි. මෙහිදී මිනිසුන් සිතන්නේ "ඔහුට එහෙම වෙලා මදි", "මෙය සමාජයට දැනගත යුතු දෙයක්" යනුවෙනි. මෙලෙස තමන් කරන කෲරත්වය තමන් විසින්ම සාධාරණීකරණය කර ගනී.

2. සමාජ සැසඳීමේ සිද්ධාන්තය (Social Comparison Theory - Leon Festinger) මිනිසුන් තමන්ගේ වටිනාකම මැන ගන්නේ අනුන් සමඟ සැසඳීමෙනි. තවකෙකුගේ වැරැද්දක් ප්‍රසිද්ධියේ විවේචනය කරන විට, තමන් ඔහුට වඩා සදාචාරාත්මකව උසස් අයෙකු බව හැඟවීමට මිනිසුන් උත්සාහ කරයි.

3. අනුන්ගේ දුකෙන් ලබන සතුට (Schadenfreude) වෛද්‍ය විද්‍යාත්මකව තහවුරු වී ඇති පරිදි, තමන් අකමැති හෝ තමන් "වැරදිකරුවෙකු" ලෙස දකින කෙනෙකුට කරදරයක් වන විට මිනිසුන්ගේ මොළයේ සතුට ඇති කරන "ඩොපමයින්" (Dopamine) රසායනිකය නිපදවේ. මෙය ස්වභාවික තත්ත්වයක් වුවද, සමාජ මාධ්‍ය ඇල්ගොරිතමය මගින් මෙම තත්ත්වය අසාමාන්‍ය ලෙස උත්තේජනය කරයි.

4. නිහඬතාවයේ සර්පිලය (The Spiral of Silence) යම් පෝස්ට් එකක් වයිරල් වී දහස් ගණනක් බණින විට, එය වැරදි බව දන්නා අය පවා නිහඬව සිටිති. ඒ තමන්ද මීළඟ ඉලක්කය වේ යැයි ඇති බිය නිසාය. මෙම නිහඬතාවය නිසා සමූහ ප්‍රහාරය තවත් දරුණු වේ.

විනාශ වූ අනන්‍යතාවය සහ මානසික බලපෑම

එරික් එරික්සන්ගේ සිද්ධාන්තවලට අනුව, පුද්ගලයෙකුගේ මානසික සෞඛ්‍යයට ස්ථාවර අනන්‍යතාවයක් අවශ්‍ය වේ. සමාජය ඉදිරියේ තමන්ගේ චරිතය විනාශ වූ විට පුද්ගලයා "Identity Disruption" හෙවත් තම අනන්‍යතාවය බිඳවැටීමේ කම්පනයට පත්වේ.

ශ්‍රී ලංකාවේCollective Culture (සමූහ සංස්කෘතිය) තුළ පුද්ගලයෙකුගේ ගෞරවය පවුලේ සහ කුලයේ ගෞරවය සමඟ බද්ධ වී ඇත. ඒ නිසා චරිත ඝාතනයට ලක් වූ විට, එම පුද්ගලයාට දැනෙන්නේ තමා මුළු පවුලම ලැජ්ජාවට පත් කළ බවයි. මෙය ඉතා දරුණු මානසික පීඩනයකි.

අප වෙනස් විය යුත්තේ කෙසේද?

පුද්ගලයෙකු ලෙස:

• නතර වන්න: යමක් Share කිරීමට පෙර සිතන්න. "මම මෙහි සැබෑ ඇත්ත දන්නවාද?", "මේකෙන් තව මනුස්සයෙක් විනාශ වෙයිද?"
• ප්‍රතිචාර දැක්වීම පාලනය කරන්න: වෛරී සහගත කමෙන්ට් වලට සහභාගී වීමෙන් වළකින්න.
• සහකම්පනය ඇති කරගන්න: තිරය පිටුපස සිටින්නේ තවත් මිනිසෙකු බව අමතක නොකරන්න.

පීඩාවට පත් වූවන්ට: ඔබ සමාජ මාධ්‍ය හරහා චරිත ඝාතනයකට ලක්ව ඇත්නම්, ඔබ තනි වී නැති බව මතක තබා ගන්න. නන්නාඳුනන මිනිසුන්ගේ කමෙන්ට් වලින් ඔබේ වටිනාකම තීරණය නොවේ. බිඳුණු ජීවිතය නැවත ගොඩනැගිය හැකිය. ඒ සඳහා වෘත්තීය මනෝවිද්‍යාත්මක සහාය ලබා ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ.

නිගමනය

සමාජ මාධ්‍ය හරහා සිදුවන චරිත ඝාතනය යනු වර්තමාන ඩිජිටල් ලෝකයේ ඇති ලොකුම මානව හිමිකම් සහ මානසික සෞඛ්‍ය අභියෝගයයි. අප අන්තර්ජාලය තුළ එකිනෙකාට සලකන ආකාරය අප කවුදැයි කියා පෙන්වන කැඩපතකි. අපි මීට වඩා කාරුණික සහ අවබෝධයෙන් යුතු සමාජයක් ගොඩනගමු.

Persona Mind සමඟ සම්බන්ධ වන්න

📍 පිවිසෙන්න: www.brandnova.site

📲 සතිපතා මානසික සෞඛ්‍ය උපදෙස් සඳහා අපව Facebook සහ LinkedIn ඔස්සේ අනුගමනය කරන්න.

© 2025 Persona Mind. සියලුම හිමිකම් ඇවිරිණි.